مجله مدیریت راهبردی دانش سازمانی (SMOK) شیوه‌های ویرایشی، اخلاقی و انتشاراتی خود را با سیاست محتوا و معیارهای انتخاب اسکوپوس همسو می‌کند. این مجله فرآیندهای ویرایشی شفاف، بررسی دقیق همتا، استانداردهای انتشار اخلاقی و سیاست‌های روشنی را در مورد استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی مولد (GenAI) در تحقیقات و انتشارات علمی رعایت می‌کند.

(سیاست و انتخاب محتوای Scopus | Elsevier)

 

هدف

مجله مدیریت راهبردی دانش سازمانی (SMOK) نقش رو به رشد فناوری‌های هوش مصنوعی مولد (GenAI) را در تحقیقات دانشگاهی و ارتباطات علمی به رسمیت می‌شناسد. در حالی که این فناوری‌ها می‌توانند از نویسندگان، داوران و ویراستاران در بهبود کارایی و کیفیت زبان پشتیبانی کنند، استفاده از آنها باید شفاف، اخلاقی و مطابق با اصول صداقت تحقیق باشد.

این سیاست الزامات مجله را در مورد استفاده قابل قبول از ابزارهای GenAI در تهیه نسخه خطی، بررسی همتا، فعالیت‌های ویراستاری و فرآیندهای انتشار تعیین می‌کند.

 

1. استفاده از GenAI توسط نویسندگان

نویسندگان می‌توانند از ابزارهای GenAI (مانند ChatGPT، Gemini، Claude، Copilot یا سیستم‌های مشابه) برای اهداف محدودی مانند موارد زیر استفاده کنند:

• ویرایش زبان و بهبود دستور زبان؛
• بهبود خوانایی و وضوح متن؛
• کمک در قالب‌بندی؛
• پشتیبانی از کدگذاری و کمک در پردازش داده‌ها؛
• تولید خلاصه‌ها یا طرح‌های اولیه.

با این حال، نویسندگان کاملاً مسئول موارد زیر هستند:

• دقت، اصالت و یکپارچگی تمام محتوای ارسالی؛
• تایید حقایق، داده‌ها، منابع، تحلیل‌ها و تفاسیر؛
• رعایت الزامات اخلاقی و قانونی، از جمله حق چاپ و محرمانگی.

سیستم‌های GenAI را نمی‌توان به عنوان نویسنده یا نویسنده همکار فهرست کرد زیرا نمی‌توانند مسئولیت محتوای یک اثر علمی را بر عهده بگیرند.

 

۲. افشای اجباری استفاده از GenAI

نویسندگان باید هرگونه استفاده اساسی از GenAI را در تهیه یک نسخه خطی افشا کنند.

این افشا باید شامل موارد زیر باشد:

• نام ابزار GenAI؛
• نسخه (در صورت وجود)؛
• هدف از استفاده؛
• میزان مشارکت.

بیانیه افشا باید در بخش جداگانه‌ای قبل از منابع گنجانده شود.

 

نمونه بیانیه افشای اطلاعات

«نویسندگان از ChatGPT (OpenAI، GPT-5) برای بهبود وضوح زبان و کمک به سازماندهی اولیه بخش‌های مقاله استفاده کردند. تمام محتوای تولید شده توسط نویسندگان، که مسئولیت کامل مقاله نهایی را بر عهده دارند، بررسی، اصلاح و تأیید شد.»

عدم افشای استفاده قابل توجه از GenAI ممکن است نقض اخلاق نشر محسوب شود.

۳. موارد استفاده ممنوعه توسط نویسندگان

استفاده‌های زیر مجاز نیستند:

• ساخت یا تحریف داده‌ها، نتایج، استنادها یا منابع؛
• تولید ادعاهای علمی گمراه‌کننده؛
• ارسال محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی بدون تأیید انسانی؛
• استفاده از GenAI برای ایجاد منابع ساختگی یا شواهد بدون پشتوانه؛
• انتساب نویسندگی به هر سیستم هوش مصنوعی.

دفتر تحریریه ممکن است درخواست توضیح یا اسناد پشتیبان در مورد استفاده از GenAI را داشته باشد.

۴. استفاده از GenAI توسط داوران

داوران باید محرمانه بودن دقیق نسخه‌های خطی را رعایت کنند.

داوران از موارد زیر منع شده‌اند:

• آپلود کردن نسخه‌های خطی ارسالی یا گزارش‌های داوری در سیستم‌های عمومی یا شخص ثالث GenAI؛
• استفاده از ابزارهای GenAI برای تصمیم‌گیری در مورد داوری همتا؛
• به اشتراک گذاشتن محتوای محرمانه نسخه خطی با سیستم‌های هوش مصنوعی که ممکن است چنین اطلاعاتی را حفظ، از آنها یاد بگیرند یا دوباره توزیع کنند.

قضاوت‌های داوری همتا باید منحصراً توسط داوران انسانی انجام شود.

 

5. استفاده از GenAI توسط ویراستاران

ویراستاران می‌توانند از ابزارهای GenAI فقط برای اهداف مدیریتی محدود مانند موارد زیر استفاده کنند:

• بهبود زبان؛
• پشتیبانی از گردش کار؛
• سازماندهی فراداده؛
• غربالگری فنی اولیه.

تصمیمات ویراستاری، ارزیابی شایستگی علمی، پذیرش، رد و ارزیابی‌های اخلاقی باید منحصراً توسط ویراستاران انسانی انجام شود.

 

6. تحقیقات مربوط به GenAI

نسخه‌های خطی که فناوری‌های GenAI را بررسی، ارزیابی، توسعه یا به کار می‌برند، در محدوده مجله مورد استقبال قرار می‌گیرند، مشروط بر اینکه:

• روش‌ها به وضوح شرح داده شده باشند؛
• داده‌های آموزشی و اطلاعات مدل در صورت وجود گزارش شوند؛
• ملاحظات اخلاقی به طور کافی مورد توجه قرار گرفته‌اند؛
• نتایج قابل تکرار و تأیید هستند.

 

7. بررسی ویراستاری

مجله حق دارد:

• درخواست اطلاعات بیشتر در مورد استفاده از GenAI؛
• غربالگری نسخه‌های خطی با استفاده از ابزارها و رویه‌های ویراستاری مناسب؛
• رد مقالاتی که این خط‌مشی را نقض می‌کنند؛
• اصلاح یا بازپس‌گیری مقالات منتشر شده در مواردی که استفاده نامشخص یا نامناسب از GenAI شناسایی شده است.

 

8. همسویی با استانداردهای بین‌المللی

این خط‌مشی با توصیه‌ها و راهنمایی‌های صادر شده توسط:

• Elsevier و Scopus؛
• کمیته اخلاق انتشار (COPE)؛
• انجمن جهانی ویراستاران پزشکی (WAME)؛
• دستورالعمل‌های انجمن STM در مورد نگارش علمی با کمک هوش مصنوعی.

 

بازبینی خط‌مشی

با توجه به تکامل سریع فناوری‌های هوش مصنوعی مولد، این خط‌مشی ممکن است به صورت دوره‌ای توسط هیئت تحریریه مجله مدیریت راهبردی دانش سازمانی (SMOK) به‌روزرسانی شود.